Πατσοπούλου, Α. & Πατσιαούρας, Α.
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας / Τ.Ε.Φ.Α.Α.
42100, Καρυές, Τρίκαλα
e- mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.
Περίληψη
Η αρρώστια του 20ου αιώνα το AIDS (Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας) αναγνωρίστηκε ως νέα αυτοτελής νόσος στο Los Angeles το 1981 από τον Gottlieb και τους συνεργάτες του. Όπως ήταν φυσικό, η μάστιγα αυτή δεν ήταν δυνατόν να μην εμφανιστεί και στον αθλητισμό. Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση οριοθετεί το φαινόμενο της νόσου στο χώρο του αθλητισμού. Σκοπός της ανασκόπησης είναι: α) να υποστηρίξει ότι οι οδοί μετάδοσης του ιού είναι ίδιοι σε όλο τον πληθυσμό κατά συνέπεια και στο χώρο του αθλητισμού, β) να αποσαφηνίσει την κατάσταση για το αν είναι απαραίτητο οι αθλητές να εξετάζονται για AIDS και γ) να παρουσιάσει και να συγκρίνει ενδεικνυόμενα προγράμματα σωματικής άσκησης που έχουν εφαρμοσθεί στο εξωτερικό σε φορείς και ασθενείς του AIDS
Λέξεις κλειδιά: Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (AIDS), προγράμματα προπόνησης, αερόβια ικανότητα, ψυχολογικοί παράγοντες
Abstract
The disease of 20th century AIDS recognized as a new illness in Los Angeles in 1981 from Gottlied and his colleagues. Athletic area was affected by this disease also. The present review defined the phenomenon of this disease in athletic area. The purpose of this review was to: a) support that the transmission ways are the same in the whole population, b) to give an answer if it is necessary athletes tested for HIV, and c) to present and compare indicative exercise training programs where have been used in HIV positive population in other countries.
Keywords: AIDS, training programs, aerobic capacity, psychological factors
2
Γενική Εισαγωγή
Η αρρώστια του 20ου αιώνα, το AIDS, δεν ήταν δυνατό να μην χτυπήσει και τον αθλητισμό. Βέβαια τα κρούσματα είναι ελάχιστα μπροστά στις άλλες κατηγορίες ατόμων, επαγγελμάτων και κοινοβίων. Οι απόψεις σήμερα για την προέλευση της θανατηφόρου αυτής μάστιγας του 20ου αιώνα συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι η γεωγραφική αφετηρία της νόσου είναι η κεντρική Αφρική, όπου και νοσεί το μεγαλύτερο ποσοστό και αναφέρεται ότι το ποσοστό προσβολής του πληθυσμού (οροθετικών) να ανέρχεται στο 30%. Σύμφωνα με τους ειδικούς ο ιός μεταδόθηκε από ένα είδος πράσινων πιθήκων στους οποίους δεν είναι παθογόνος, στον άνθρωπο όμως όχι μόνον είναι παθογόνος, αλλά και θανατηφόρος.
Το σύνδρομο της επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας (AIDS) αναγνωρίστηκε ως νέα αυτοτελής νόσος στο Los Angeles το 1981 (Gottlieb και συν. 1981), όταν παρατηρήθηκε μια μεγάλη αύξηση της επίπτωσης του σαρκώματος του Kaposi και της πνευμονίας από Pneumocystis carinii σε άρρενες ομοφυλόφιλους στις ΗΠΑ. Πιστεύεται ότι ο αριθμός περιπτώσεων είχε ήδη εμφανιστεί 1-3 χρόνια νωρίτερα πριν από την αναγνώριση και τον καθορισμό της νόσου ως αυτοτελούς κλινικής οντότητας. Στα επόμενα λίγα χρόνια σημειώθηκαν σημαντικές πρόοδοι στην κατανόηση της αιτιολογίας, επιδημιολογίας και φυσικής ιστορίας της νόσου. Τα σημαντικότερα βήματα για την ανακάλυψη του αιτιολογικού παράγοντα του AIDS ήταν:
α) Το 1983 η απομόνωση του ιού HIV, αρχικά από ασθενή πάσχοντα από λεμφαδενοπάθεια και στη συνέχεια από διαφόρους ασθενείς με AIDS. Τον ίδιο χρόνο προσδιορίστηκε η μορφολογία του ιού και μελετήθηκε η χημική του σύνθεση, καταδείχτηκε ο τροπισμός του προς τα Τ4 λεμφοκύταρρα και η κυταρροπαθογόνος δράση του.
β) Το 1984 απομονώθηκαν και άλλα στελέχη ιών σχετιζομένων προς τον τυπικό HIV (AIDS related virus), επιτεύχθηκε η αναπαραγωγή του ιού σε συνεχείς κυτταρικές σειρές, η ταυτοποίηση των ιϊκών πρωτεϊνών και γλυκοπρωτεϊνών και η μοριακή καταγραφή της ακολουθίας των βάσεων πουρίνης και πυριμιδίνης στο γένωμα του ιού.
Ο ιός της ανοσοεπάρκειας του ανθρώπου που απομονώθηκε το 1983 στο Ινστιτούτο Pasteur Παρισίων από υλικό βιοψίας λεμφαδένα νεαρού ομοφυλόφιλου με λεμφαδενοπάθεια, καλλιεργήθηκε σε κυταρροκαλιέργειες και διαπιστώθηκε η δράση της ανάστροφης μεταγραφάσης του. Ο απομονωθείς ιός ονομάσθηκε αρχικά από την ομάδα των γάλλων ερευνητών με επικεφαλής τον Luc Montagnier ως LAV (Lymphadenopathy associated virus). Ο ιός αυτός βρέθηκε ότι ήταν όμοιος με τον HTLV-III που απομονώθηκε το 1984 από αμερικανούς ερευνητές με επικεφαλής τον Robert Gallo, μετά από καλλιέργεια λεμφοκυτάρρων περιφερικού αίματος ασθενούς με AIDS. Οι ονομασίες LAV και HTLV-III αντικαταστάθηκαν το 1986 από την εγκριθείσα από την Διεθνή Επιτροπή Ταξινόμησης Ιών ονομασία HIV(=Human immunodeficiency virus) και μετέπειτα HIV-I προς αντιδιαστολή από τον HIV-2. Αποτελεί ένα ιδιαίτερο σημαντικό επίτευγμα των νεώτερων βιοιατρικών επιστημών το γεγονός ότι ο αιτιολογικός παράγοντας (ο HIV) του AIDS ταυτοποιήθηκε και απομονώθηκε το 1983, δηλαδή μόνο μέσα σε δύο χρόνια από την αρχική αναγνώριση του συνδρόμου.
Σχετικές θεωρίες
AIDS από ιατρικής απόψεως
Το AIDS καθορίζεται ως ένα σύνδρομο ενδεικτικό διαταραχής της κυτταρικής ανοσίας που συμβαίνει σ’ ένα άτομο χωρίς καμιά άλλη γνωστή αιτία ανοσοεπάρκειας, πλην της παρουσίας του HIV. Καταλύει το
3
ανοσοποιητικό σύστημα και ο ιός του HIV προκαλεί το AIDS. Το AIDS μεταφράζεται σαν Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας και είναι μια νέα αρρώστια που προκαλείται από τον ιό LAV/HTLV III.
Κεντρικό στοιχείο της παθογένειας της λοίμωξης HIV είναι η προοδευτική καταστροφή των CD4 λεμφοκυττάρων του περιφερικού αίματος που όμως είναι γνωστό έχουν κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση του ανοσολογικού μηχανισμού. Έχει παρατηρηθεί όμως ότι η ανοσολογική διαταραχή που συχνά παρατηρείται είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τον αριθμό των μολυσμένων CD4 λεμφοκυττάρων, αφού μόνο 0,01-1,0% των μονοκυττάρων του περιφερικού αίματος είναι μολυσμένα. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι και άλλοι λιγότερο καλά μελετημένοι μηχανισμοί συμβάλλουν στη γενικότερη ανοσολογική διαταραχή, χωρίς όμως να αμφισβητείται η κεντρική σημασία του CD4 λεμφοκυττάρου.
Υπάρχουν τρεις κλινικές κατηγορίες ατόμων με AIDS. Στην πρώτη κατηγορία τα άτομα ονομάζονται φορείς και δεν έχουν συμπτώματα. Μόνο το 10-12% των φορέων εκδηλώνουν την ασθένεια. Στην δεύτερη κατηγορία τα άτομα αναπτύσσουν λεμφαδενικό σύνδρομο χωρίς καμία άλλη εξέλιξη. Στην τρίτη κατηγορία τα άτομα εκδηλώνουν την ασθένεια, ο ιός καταλύει την άμυνα του οργανισμού και σε διάστημα περίπου 2 ετών από την εμφάνιση του ιού επέρχεται ο θάνατος.
AIDS και αθλητισμός
Όπως ήταν αναμενόμενο ο ιός του AIDS έπληξε και τον αθλητισμό μιας και οι αθλητές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κοινωνικού συνόλου. Σύμφωνα με έντυπα μαζικής ενημέρωσης, παρουσιάσθηκαν κάποια κρούσματα ήδη από την αρχή της εμφάνισης του ιού. Επειδή στις αρχές του 80΄που εμφανίστηκε για πρώτη φορά ο ιός, κανείς δεν γνώριζε για το τι είναι, ούτε και οι ίδιοι οι ιατροί, ήταν λογικό να μην υπάρχουν μέτρα προστασίας για τους αθλητές.
Οι τρόποι μετάδοσης του ιού είναι οι ίδιοι σε όλο τον πληθυσμό ανεξάρτητα από ηλικία, φύλο, επαγγελματική κατάσταση, οικονομική κατάσταση, καταγωγή, κ.τ.λ. Οι κυριότεροι τρόποι μετάδοσης για ολόκληρο τον πληθυσμό είναι οι ακόλουθοι:
1. Η σεξουαλική επαφή
2. Η παρεντερική χορήγηση φαρμάκων, ναρκωτικών και ουσιών (με μολυσμένες από τον HIV βελόνες ή σύριγγες)
3. Η μετάγγιση μολυσμένου αίματος ή παραγώγων αυτού
4. Μεταμοσχεύσεις οργάνων από μολυσμένα άτομα
5. Μετάδοση κάθετη από μολυσμένη μητέρα, ενδομητρίως στο έμβρυο και περιγενητικά στο νεογνό κατά την δίοδο του μέσω του γεννητικού καναλιού της μολυσμένης μητέρας
6. Κατόπιν τυχαίου ενοφθαλμισμού με μολυσμένο αίμα ή άλλα βιολογικά υγρά φέροντα τον ιό.
Οδοί μετάδοσης της λοίμωξης στον αγωνιστικό χώρο
Όσον αφορά τον αθλητικό χώρο οι οδοί μετάδοσης της λοίμωξης σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, περιορίζονται στους εξής:
α) στη παρεντερική χορήγηση φαρμάκων, ναρκωτικών και ουσιών (με μολυσμένες από τον HIV βελόνες ή σύριγγες). Η μετάδοση δεν γίνεται κατά τη διάρκεια του αγώνα αλλά πριν τον αγώνα. Έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο σύμφωνα το CDC (Center Disease Control) ότι πολλοί αθλητές πριν τον αγώνα κάνουν χρήση ουσιών με βελόνες ή σύριγγες που πολλές φορές περνούν από τον ένα αθλητή στον άλλο με αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης (Torre, Sampietro, Ferraro, 1990; Hamel, 1992)
4
β) στη λύση της συνέχειας του δέρματος με άμεσο επακόλουθο τη ροή αίματος πιθανολογείται ότι είναι ίσως ένας τρόπος μετάδοσης μέσα στον αθλητικό χώρο κατά τη διάρκεια του αγώνα.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο HIVμεταδίδεται με:
-το σάλιο
-τα δάκρυα
-τον ιδρώτα
-το βήχα και το φτάρνισμα
-την πισίνα
-τον αθλητικό εξοπλισμό
Έλεγχος αθλητών για τον ιό του AIDS
Στον αθλητικό χώρο οι απόψεις διχάζονται για το αν πρέπει ή όχι οι αθλητές να εξετάζονται για AIDS (Calabrese, and Kelly, 1992; Johnson, 1992). Η αρχή αυτής της διαμάχης ξεκίνησε όταν στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1992 ο υπεύθυνος γιατρός της αυστραλέζικης ομάδας Dr. Brian Sando, δήλωσε ότι πρέπει η αμερικανική ομάδα να αποκλειστεί λόγω του Magic Johnson, ο οποίος ήταν φορέας του AIDS. Πολύ γρήγορα η επιτροπή των Ο. Α υποστήριξε ότι επρόκειτο για την προσωπική άποψη του Dr. Brian Sando και δεν αντιπροσωπεύει την ευρύτερη ιατρική γνώμη. Σύμφωνα με το World Health Organization, δεν υπάρχει ακριβής ιατρική εξέταση για το εάν μολύνθηκε κάποιος από τον ιό, γι’ αυτό δεν είναι απαραίτητο και πρακτικό, ενώ είναι και αρκετά δαπανηρό, να γίνονται τέτοιες εξετάσεις σε αθλητές. Η μετάδοση του ιού, υποστηρίζει η πλειονότητα του ιατρικού κόσμου, γίνεται εκτός αγωνιστικού χώρου (Nelson, 1992).
Η απάντηση σε όλους αυτούς που υποστηρίζουν ότι οι αθλητές πρέπει να εξετάζονται για AIDS δίνει η έρευνα των Lawrence, et al. (1994), όπου υποστηρίζεται ότι η πιθανότητα στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο για μόλυνση από AIDS εντός γηπέδου είναι 1:85000000. Οι ερευνητές μελέτησαν 11 διεθνείς ομοσπονδίες ποδοσφαίρου στη διάρκεια 155 παιχνιδιών το 1992 και ανάμεσα σε 575 χτυπήματα με ροή αίματος. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η πιθανότητα μόλυνσης στα αθλήματα επαφής είναι απειροελάχιστη, ενώ η πιθανότητα μόλυνσης των αθλητών κατά τη σεξουαλική πράξη είναι πολλές φορές μεγαλύτερη.
Αφορμή της παραπάνω μελέτης στάθηκε το γεγονός που συνέβη στην Ιταλία το 1988, σε ένα αγώνα ποδοσφαίρου. Κατά τη διάρκεια του αγώνα δύο ποδοσφαιριστές σε μία φάση διεκδίκησης της μπάλας συγκρούστηκαν μετωπικά με άμεσο επακόλουθο λύση της συνέχειας του δέρματος και ροή αίματος. Μετά το τέλος του αγώνα και οι δύο αθλητές εξετάστηκαν και βρέθηκαν ότι είχαν μολυνθεί από τον ιό. Το γεγονός αυτό θορύβησε τον αθλητικό χώρο. Λίγο αργότερα η ιατρική ομάδα ανακοίνωσε ότι και οι δύο αθλητές είχαν μολυνθεί από τον ιό πολύ πριν το συμβάν εντός αγωνιστικού χώρου.
Η εξέταση αν είσαι φορέας του ιού στον επαγγελματικό αθλητισμό είναι εθελοντική. Ωστόσο η διεθνής ομοσπονδία του Μποξ ψήφισε το 1993 (Βrown, et al. 1995), ότι όλοι οι αθλητές του μποξ που αγωνίζονται, πρέπει να αποδεικνύουν με ιατρικό έγγραφο ότι δεν έχουν μολυνθεί από τον ιό. Το μποξ πιθανότατα πρέπει να αποτελεί εξαίρεση και να πραγματοποιείται αιματολογικός έλεγχος λόγω της φύσης του αθλήματος, αφού η ροή αίματος είναι συνηθισμένο φαινόμενο στους αγώνες.
Συμπτώματα μόλυνσης από τον ιό του AIDS
5
Τα συμπτώματα του προσβληθέντος με τον ιό ασθενούς δεν είναι ειδικά. Όμως τα πλέον χαρακτηριστικά που υπάρχουν σε όλους τους ασθενείς με AIDS (αθλητές και μη αθλητές) είναι τα εξής:
-Διόγκωση λεμφαδένων
-Απώλεια βάρους, Αδυνάτισμα προοδευτικό
-Ανεξήγητη αδυναμία και έντονη καταβολή δυνάμεων (Ο Arthur Ashe μέσα από τις συνεντεύξεις του περιγράφει ότι ένιωθε το σώμα του αδύναμο και εξαντλημένο και αναφέρει ότι δεν μπορούσε να πατήσει τα πλήκτρα του τηλεφώνου)
-Ευκαιριακές λοιμώξεις
-Πυρετός (37ο -38,5ο) (δεκατική πυρετική κίνηση εμμένουσα)
-Εφίδρωση
-Διάρροια επίμονη και ανεξήγητη
-Επίμονος ξερός βήχας και σχετική δύσπνοια
-Δυσκολίες στην κατάποση και χαρακτηριστικές κηλίδες στο στόμα ή στο φάρυγγα
-Αλλοιώσεις στο δέρμα στη μύτη, στα βλέφαρα
-Εμφάνιση πλακών στο δέρμα, χρώματος ιώδους ή κυανού
-Εμφάνιση καρκινωμάτων (σάρκωμα Kaposi)
Ανασκόπηση σχετικών ερευνών
Στην έρευνα του Lorijn (1992), 42 άτομα ασθενείς και φορείς του AIDS (14 ασυμπτωματικοί, 10 φορείς στο αρχικό στάδιο, 12 ασθενείς στο στάδιο του AIDS και 6 ασθενής στο τελικό στάδιο) συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα προπόνησης διάρκειας 90’ για δύο φορές την εβδομάδα. Το πρόγραμμα προπόνησης περιλάμβανε ζέσταμα, ασκήσεις διατατικές, αντοχή, παιχνίδια και αποθεραπεία. Τα αποτελέσματα ότι η άσκηση είχε άμεση επίδραση στην βελτίωση όχι μόνο της φυσικής κατάστασης αλλά και της ψυχολογίας τους. Στο συμπέρασμα που κατέληξαν ήταν ότι η άσκηση είναι ένας εμφανής παράγοντας βελτίωσης της ποιότητας της ζωής των ατόμων με AIDS.
Σε παρόμοια αποτελέσματα κατέληξε μια άλλη έρευνα (Reassner, Kraus, Lamwersiekll, 1992) όπου 33 άτομα HIV-positive (άνδρες και γυναίκες) για έξι μήνες συμμετείχαν σε ένα αθλητικό πρόγραμμα δύο φορές την εβδομάδα. Το πρόγραμμα γύμνασης ήταν εστιασμένο στον προσανατολισμό για υγεία και στα αθλητικά παιχνίδια. Τα αποτελέσματα έδειξαν μια αύξηση των ανοσοποιητικών παραμέτρων και μείωση του άγχους. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η άσκηση είναι πολύ σημαντική.
Στην έρευνα των Perna et al. (1999) 28 φορείς του AIDS χωρίστηκαν σε 3 ομάδες. Η πρώτη ομάδα ασκήθηκε επί 12 εβδομάδες για τη βελτίωση της αερόβιας ικανότητας σε συνθήκες εργαστηρίου. Η δεύτερη ομάδα δεν ακολούθησε σωστά και πιστά το πρόγραμμα των 12 εβδομάδων, ενώ η τρίτη ομάδα (ομάδα ελέγχου) δεν ασκήθηκε καθόλου και δεν ακολούθησε κανενός είδους πρόγραμμα σωματικής άσκησης. Διαπιστώθηκε ότι τα CD4 (sup+) κύτταρα μειώθηκαν στατιστικά σημαντικά στην ομάδα που δεν ασκήθηκε συστηματικά (18%), ενώ παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση των CD4 (sup+) κυττάρων στην ομάδα που ασκήθηκε συστηματικά (13%). Στην ομάδα ελέγχου παρατηρήθηκε μια σημαντική τάση για μείωση των CD4 (sup+) κυττάρων χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις. Οι ερευνητές συμπέραναν ότι η μη ελεγχόμενη και μη συστηματική άσκηση ίσως αποτελεί κίνδυνο για την υγεία των ασκούμενων φορέων του AIDS, ενώ αντίθετα η ελεγχόμενη και συστηματική άσκηση βοηθάει το ανοσοποιητικό σύστημα των φορέων του AIDS.
6
Από άλλες έρευνες διαπιστώθηκε ότι με σωματική άσκηση διάρκειας 8 εβδομάδων μειώθηκαν τα επίπεδα κόπωσης, κατάθλιψης και θυμού των φορέων και ασθενών του AIDS (Shlenzig, Jäger, & Rieder, 1990). Οι Lox, McAuley, & Tucker (1995), εξέτασαν την επίδραση ενός προγράμματος άσκησης διάρκειας 12 εβδομάδων στην αυτοπεποίθηση την αρνητική και θετική συναισθηματική διάθεση και στην γενική ικανοποίηση της ζωής 33 φορέων και ασθενών του AIDS. Οι συμμετέχοντες ήταν χωρισμένοι σε τρεις ομάδες Η πρώτη ομάδα ακολούθησε ένα πρόγραμμα σωματικής άσκησης για βελτίωση της αερόβιας ικανότητας, η δεύτερη ομάδα ακολούθησε ένα πρόγραμμα άσκησης με βάρη, ενώ η τρίτη ομάδα αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου. Και στις δύο ομάδες άσκησης διαπιστώθηκε μια βελτίωση της αυτοπεποίθησης, της συναισθηματικής διάθεσης και της γενικής ικανοποίησης της ζωής, σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Οι Stringer et al. (1998) διερεύνησαν την επίδραση της σωματικής άσκησης στην ικανοποίηση της ζωής που αισθάνονταν ασθενείς του AIDS. Στην έρευνα που διήρκησε 6 εβδομάδες 34 ασθενείς του AIDS στο ενδιάμεσο στάδιο (CD4 [sup+] κυττάρων μεταξύ 100 και 500 κύττ/mL) χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες. Η πρώτη ομάδα ακολούθησε ένα μεγάλης έντασης πρόγραμμα άσκησης σε κυκλοεργόμετρο. Η δεύτερη ομάδα ακολούθησε το ίδιο πρόγραμμα άσκησης σε κυκλοεργόμετρο με μέτρια ένταση όμως. Και οι δύο ομάδες ασκήθηκαν 3 ημέρες την εβδομάδα για 40 λεπτά τις 6 εβδομάδες που διήρκησε η έρευνα. Η τρίτη ομάδα δεν ασκήθηκε και αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου. Διαπιστώθηκε μια στατιστικά σημαντική βελτίωση στην ικανοποίηση της ζωής που αισθάνονταν οι ασθενείς του AIDS που ασκήθηκαν και με τους δύο τρόπους σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Συμπερασματικά όλοι οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η άσκηση είναι απαραίτητη σε όλους και το ίδιο χρήσιμη σε άτομα φέροντα τον ιό του AIDS. Προτείνεται ένα πρόγραμμα γύμνασης 45’-90’ αεροβικής άσκησης έντασης 70-85% της Κ.Σ, δύο φορές την εβδομάδα (LaPerriere et al., 1990; Lox, MacAuley, & Tucker, 1996; Perna, et al., 1999; Stringer et al., 1998). Τέλος η σωστή διατροφή σε συνδυασμό με την άσκηση, όχι μόνο βελτιώνει την φυσική κατάσταση (Rigsby et al., 1992; Spence, et al., 1990), αλλά μειώνει το άγχος (Schlezing, Jäger, & Rieder, 1990; Macarthur, Levine, & Birk, 1993) και βελτιώνει την ποιότητα ζωής (Stringer et al., 1998; Rojas, Schlicht, Hautzinger, 2003).
Στη συνέχεια μερικά παραδείγματα διάσημων αθλητών φορείς του AIDS.
Οκτώβριος του 1986: Σε ηλικία 43 ετών, ο Jerry Smith, (a former All-Pro tight end for the Washington Redskins), ήταν ο πρώτος αθλητής που πέθανε από AIDS.
Σεπτέμβριος του 1988: Ο Greg Louganis, που κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στην κατάδυση, χτύπησε το κεφάλι του στην εξέδρα και έτρεχε αίμα στην πισίνα. Μόνο ο Louganis και ο προπονητής του ήξεραν ότι ήταν HIV-positive (Strauss, 1995)
Αύγουστος του 1989: Ο Tim Richmond (stock car racer), πέθανε 34 ετών.
Νοέμβριος του 1991: O Magic Johnson (Former L.A. Laker) σοκάρει το κοινό όταν ανακοινώνει ότι είναι HIV-positive
Απρίλιος του 1992: Ο Arthur Ashe (Former Wimbledon champion), ανακοίνωσε ότι είχε μολυνθεί από AIDS από το 1983, μετά από μετάγγιση αίματος σε εγχείρηση καρδιάς. Φεβρουάριος του 93΄:Ο Arthur Ashe πεθαίνει από AIDS σε ηλικία 49 ετών
7
Φεβρουάριος του 1995: Ο Bill Goldsworthy, (a former NHL player), ανακοίνωσε ότι είχε AIDS. To Mάρτιο του 1996 o Goldsworthy χάνει τη μάχη με το AIDS σε ηλικία 51ετών.
Φεβρουάριος του 1996: Ο επαγγελματίας μποξέρ Tommy Morrison ανακοινώνει ότι έχει HIV και αποσύρεται. Ο νόμος απαγορεύει στους HIV-positive boxers να αγωνίζονται. Κατηγορήθηκε ότι έθεσε σε κίνδυνο και άλλους μποξέρ.
Απρίλιος του 2000:Ο U.S. National figure skating champion Rudy Galindo αποκαλύπτει ότι είναι HIV-positive.
Σχόλια και συζήτηση
Σύμφωνα με τις έρευνες που έχουν γίνει η ιατρική και επιστημονική κοινότητα υποστηρίζει ότι η άσκηση όταν γίνεται υπό σωστές συνθήκες έχει μόνο θετικά αποτελέσματα. Ακόμα τα άτομα ανάλογα σε ποιο στάδιο βρίσκονται και τα συμπτώματα που έχουν μπορούν να ασκούνται ακόμη και να συμμετέχουν ως αθλητές.
Οι συνθήκες που πρέπει να τηρούνται με συνδυασμό άσκησης και δίαιτας για φορείς και ασθενείς του AIDS είναι οι εξής:
1ο Στάδιο της ασθένειας του AIDS:
-απεριόριστη αθλητική δραστηριότητα
-Συνέχεια του ανταγωνισμού
-Αποφυγή υπερπροπόνησης (31)
2ο Στάδιο της ασθένειας του AIDS:
-Συνέχιση της προπόνησης ανάλογα με τα συμπτώματα και την ικανότητα
-Αποφυγή στρεσογόνων ασκήσεων
3ο Στάδιο της ασθένειας του AIDS:
-Φυσική δραστηριότητα
-Συνέχιση της προπόνησης ανάλογα με τα συμπτώματα και την ικανότητα
-Αποφυγή στρεσογόνων ασκήσεων
Η αντιμετώπιση της πρόκλησης κατά της μόλυνσης με HIV, σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο στηρίζεται στην εκμετάλλευση των γνώσεων που διαθέτουμε σήμερα σχετικά με τις ιδιότητες του ιού, τον τρόπο μετάδοσης και αναπαραγωγής του ιού (32,33,34). Χρέος της πολιτείας και των υγειονομικών αρχών είναι να ενημερώσουν επαρκώς και υπεύθυνα τον πληθυσμό για τον τρόπο μετάδοσης του ιού, την νόσο και τις συνέπειές της. Όμως η εφαρμογή των μέτρων πρόληψης, που σε κάποιο βαθμό απαιτούν την υιοθέτηση νέων συνηθειών και τρόπου ζωής, αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη του κάθε ατόμου. Οι προσπάθειες στον ιατρικό τομέα συνεχίζονται, αλλά όλοι μας πρέπει να είμαστε υπεύθυνοι και υπόλογοι των πράξεων μας. Αυτό που πρέπει να κάνουμε τρόπο ζωής είναι ότι η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη και η ενημέρωση, όχι μόνο για τον ιό του AIDS, αλλά και για όλες τις ασθένειες.
8
Πρακτικές εφαρμογές και προτάσεις
Από τις μέχρι τώρα έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί στο εξωτερικό διαπιστώνεται ότι τα οφέλη της άσκησης σε φορείς και ασθενείς του AIDS είναι σημαντικά μιας και βελτιώνεται η φυσική τους κατάσταση, βελτιώνεται η ποιότητα ζωής, έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, μειώνονται τα επίπεδα άγχους, θυμού και κατάθλιψης και μεγαλώνει ο αριθμός των CD4 (sup+) κυττάρων.
Πίνακας 1. Προγράμματα άσκησης που έχουν εφαρμοσθεί σε ασθενείς και φορείς του AIDS με σκοπό τη βελτίωση της υγείας τους
Ερευνητής-Ίδρυμα
Πρόγραμμα
Εξάσκηση
Αποτελέσματα
Lorijn (1992)
Προπόνηση για 6 μήνες 2 φορές την εβδομάδα για 90΄
ζέσταμα, ασκήσεις διατατικές, αντοχή, παιχνίδια και αποθεραπεία
Βελτίωση της φυσικής κατάστασης και της ψυχολογίας
Reassner, Kraus, Lamwersiekll (1992)
Προπόνηση για 6 μήνες, 2 φορές την εβδομάδα.
εστιασμένο στον προσανατολισμό για υγεία και στα αθλητικά παιχνίδια
Αύξηση των ανοσοποιητικών παραμέτρων (ευημερία) και μείωση του άγχους
Perna et al. (1999)
Προπόνηση για 12 εβδομάδες
Βελτίωση αερόβιας ικανότητας σε εργαστήριο
Βελτίωση ανοσοποιητικού συστήματος αύξηση των CD4 (sup+) κυττάρων
Shlenzig, Jäger, & Rieder (1990)
Προπόνηση για 8 εβδομάδες
Γενική προπόνηση
Μείωση των επιπέδων κόπωσης, κατάθλιψης και θυμού
Lox et al., (1995)
Προπόνηση για 12 εβδομάδες
Πρόγραμμα άσκησης για βελτίωση της αερόβιας ικανότητας, ή άσκηση με βάρη
Βελτίωση της αυτοπεποίθησης της συναισθηματικής διάθεσης και της γενικής ικανοποίησης της ζωής
Stringer et al. (1998)
Προπόνηση για 6 εβδομάδες 3 ημέρες την εβδομάδα για 40΄ λεπτά
πρόγραμμα άσκησης μεγάλης και μέτριας έντασης σε κυκλοεργόμετρο
βελτίωση στην ικανοποίηση της ζωής (satisfaction with life)
Οι ενδεικνυόμενες ασκήσεις για τα προγράμματα σωματικής άσκησης φορέων και ασθενών με AIDS περιλαμβάνουν αερόβια άσκηση (70-85% της Κ.Σ), ποδήλατο, περπάτημα, διατατικές ασκήσεις, ασκήσεις ευλυγισίας, παιχνίδια χωρίς ανταγωνισμό, ασκήσεις ενδυνάμωσης και αποθεραπεία.
Αντίθετα θα πρέπει να προγράμματα σωματικής άσκησης που περιλαμβάνουν αερόβια άσκηση παρατεταμένης διάρκειας και έντασης (>85% VO2max), αναερόβιες ασκήσεις, αθλήματα που προκαλούν μυϊκή εξάντληση (π.χ. πυγμαχία) και υπερπροπόνηση (Newsholme, 1994).
9
Προτάσεις για μελλοντικές έρευνες
Οι μέχρι τώρα έρευνες πραγματοποιήθηκαν αποκλειστικά σε εργαστήρια με χρήση κυκλοεργόμετρου σε ελεγχόμενες πειραματικές συνθήκες. Απαραίτητες κρίνονται έρευνες σε πραγματικές συνθήκες εκτός εργαστηρίου ώστε να αξιολογηθούν στην πράξη και να συγκριθούν τα αποτελέσματα με τα εργαστηριακές έρευνες. Επίσης χρειάζεται εξέλιξη ειδικών προγραμμάτων για φορείς και ασθενείς του AIDS λαμβάνοντας υπόψη την επιβαρημένη σωματική και ψυχική τους υγεία. Οι περισσότερες έρευνες έχουν επικεντρωθεί στα οφέλη που παρέχει σε φορείς και ασθενείς του AIDS η σωματική άσκηση για τη βελτίωση της αερόβιας ικανότητας, ενώ διαπιστώνεται μια απουσία ερευνών που εξετάζουν την επίδραση προγραμμάτων με χρήση αναερόβιων ασκήσεων. Επίσης θα πρέπει να πραγματοποιηθούν έρευνες στο ελληνικό χώρο για να διαπιστωθεί το επίπεδο φυσικής κατάστασης των ελλήνων φορέων και ασθενών του AIDS και να γίνει σύγκριση με τις αντίστοιχες έρευνες του διεθνή χώρου.
Βιβλιογραφία
"Boxer's HIV Wouldn't Have Been Detected in California," Los Angeles Times Washington Edition, Feb. 13, 1996
"Doctor Says He Treated Louganis Without Gloves Because of Time," Washington Post, February 24, 1995
"Fighters to Undergo HIV Testing in New Jersey," New York Times, March 8, 1996
"Morrison Confirms HIV Result," Washington Post, Feb. 13, 1996
"New York to Screen Boxers for HIV," New York Times, Feb. 15, 1996
"Sports Rule Committees Adopt Plans for Dealing With Bleeding Athletes," 1993, Available from the National Federation of State High School Associations' TARGET Program, PO Box 20626, Kansas City, MO 64195-0626, (816) 464-5400.
AIDS/Athletics: Is There a Risk? National Federation Target Program, Inc., 1992. Available from National Federation of State High School Associations, PO Box 20626, Kansas City, MO 64195-0626, (816) 464-5400.
Brown, L.S, Drotman, D.P, Chu, A, (1995). Bleeding Injuries in Professional Football: Estimating the Risk for HIV Transmission. Annals of Internal Medicine, 122 (4), 271.
Calabrese, L. H. and Kelly, D. (1992). AIDS and athletes. The Physician and Sportsmedicine, 17 (1), 127-132.
Hamel, R, (1992). AIDS: Assessing the Risk Among Athletes. The Physician and Sportsmedicine 146 (8), 1437.
Johnson, R.J. (1992). HIV infection in athletes: What are the risks? Who can compete? Physician and Sportsmedicine, 82, 73-80.
Kraemer WJ, Fry AC. (1995). Strength testing: development and evaluation of methodology. In: Maud PJ, Foster C, (eds.) Physiological Assessment of Human Fitness (pp. 115-137). Champaign, Ill: Human Kinetics.
LaPerriere, A., Klimas, N., Major, P., & Perry, A. (1997). Changes in CD4+ cell enumeration following aerobic exercise training in HIV-1 disease: possible mechanism and practical applications. International Journal of Sports Medicine (18), 556-561.
Lawrence, S., Brown, J. R., Regina, Y., Phillips, Charles, L., Knowlan, D., Castle, L., & Moyer, J. (1994). HIV/AIDS policies and sports the National Football League. Medicine and Science in Sports and Exercise, 26.
Lorijn. Y.C. (1992). Physical activity as a therapeutic for HIV-infected persons. International Conference AIDS, 8(2): B224 (abstract no Pob 3800).
Loveday, C., Hoffman, P.N., Cookson, B.D., Quinn, N., and Torre, D. (1990). HIV Disease and Sport" (Letters). The Lancet; 335 (8704), 1532.
Lox, C. L. McAuley, E., & Tucker, R. S. (1995). Exercise intervention for enhancing subjective well-being in an HIV-1 population. Journal of Sport & Exercise Psychology, 17, 345-362.
Lox, C. L. McAuley, E., & Tucker, R. S. (1996). Aerobic and resistance exercise training effects on body composition, muscular strength and cardiovascular fitness in an HIV-1 population. International Journal of Behavioral Medicine, 3, 55-69.
Macarthur, R. D., Levine, S. D., & Birk, T. J. (1993). Supervised exercise training improves cardiopulmonary fitness in HIV-infected persons. Medicine and Science in Sports and Exercise, 25, 684-688.
Nelson, M.A. (1992). HIV and Sports. Physician and Sportsmedicine, 20, 189-191.
Newsholme E. A. (1994). Biochemical mechanisms to explain immunosuppression in well-trained and over-trained athletes. International Journal of Sports Medicine 15, 142-147.
10
Perna, F. M., LaPerriere, A., Klimas, N., Ironson, G., Perry, A., Pavone, J., Goldstein, A., Majors, P., Makemson, D., Talutto, C., Schneiderman, N., Fletcher, A., Meijer O.G., & Kloppes, L. (1999). Cardiopulmonary and CD4 cell changes in response to exercise training in early symptomatic HIV infection. Medicine in Sports and Exercise, 31, 973-979.
Reassner, D., Kraus, M., Lamwersiekll, F. (1992). The effects of a physical activity program on HIV-positive men and women. International Conference AIDS, 813; 126 (abstract no Pob 7467).
Rigsby, L., Dishman, R., Jackson, A., Maclean, G., & Raven, P. (1992). Effects of exercise training on men seropositive for the human immunodeficiency virus-1. Medicine and Science in Sports and Exercise, 24, 6-12.
Risser, W.L. (1992). HIV Makes Caution Necessary in Sports Setting. Physician and Sportsmedicine., 20, pp190.
Rojas, R., Schlicht W., Hautzinger, M. (2003). Effects of exercise training on quality of life psychological well-being immune status and cardiopulmonary fitness in an HIV-1 positive population. Journal of Sport & Exercise Psychology, 25, (4) 440-455.
Schlezig, C., Jäger, H., & Rieder, H. (1990). Einfluss von Sporttherapie auf die zelluläre Immunabwehr und die Psyche HIV-infizierter Männer. Deutsche Zeitschrift für Sportmedizin, 41, 156-159.
Seltzer, D.G (1993). Educating Athletes on HIV Disease and AIDS: The Team Physician's Role. The Physician and Sportsmedicine 21 (1), 109-115.
Spence, D. W., Galatino, M. D., Moosberg, K., & Zimmermann, S. (1990). Effects of progressive resistance exercise on muscle function and anthropometry of a select AIDS. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 71, 664-668.
Strauss, R. H. (1995). Greg Louganis and 20/20 hindsight. Physician and Sportsmedicine, 23(4), pp3.
Stringer W. W., Berezovskaya, M., O’Brien, W. A., Beck, C. K., & Casaburi, R. (1998). The effects of exercise training on aerobic fitness, immune indices and quality of life in HIV+ patients. Medicine and Science in Sports and Exercise, 30, 11-16.
Torre, D., Sampietro, C., Ferraro, G. (1990). Transmission of HIV-1 Infection Via Sports Injury" (Letter). The Lancet, Vol. 335, No. 8697, 335.
World Health Organization (1985). Energy and Protein Requirements: Report of a Joint FAO/WHO/UNU Expert Consultation. Geneva, Switzerland. Technical Report Service, 724, 206.